ZNOWELIZOWANA USTAWA O PIP ISTOTNIE WPŁYNIE NA POLSKIE FIRMY

Temat nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy od początku budził liczne kontrowersje. Jednak wraz z początkiem kwietnia 2026 roku proces legislacyjny dobiegł końca – Prezydent podpisał projekt ustawy, wchodzącej w życie na początku lipca 2026 r. Kluczowe zmiany polegają na tym, że zwiększeniu ulegną uprawnienia Inspektorów PIP w zakresie ustalenia istnienia stosunku pracy pomiędzy stronami. Poniżej przedstawiamy Państwu omówienie najważniejszych elementów nowych regulacji.

POSZERZONE UPRAWNIENIA PIP

§  Projekt zakłada znaczące poszerzenie uprawnień Inspektorów PIP, którzy będą mogli w drodze decyzji administracyjnej stwierdzić istnienie stosunku pracy, jeżeli osoby związane z pracodawcą na podstawie umów cywilnoprawnych (np. umowy zlecenia, B2B) będą spełniać kryteria wynikające z Kodeksu pracy, w których powinna być zawarta umowa o pracę. Jest to najbardziej istotna zmiana, ponieważ jak dotąd w tym zakresie konieczny był prawomocny wyrok sądowy.

§  Przed wydaniem wiążącej decyzji administracyjnej Inspektor PIP wezwie strony do usunięcia naruszenia, celem zapewnienia możliwości dobrowolnego zawarcia umowy o pracę. Warto dodać, że działania inspektorów uwzględniać mają wolę stron co do zasad współpracy, jeżeli nie jest ona sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego.

§  Decyzja administracyjna, określająca m.in. wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia za pracę, wywoła swoje skutki dopiero od dnia jej wydania, i to nie tylko w sferze pracowniczej, ale także w wymiarze składkowym oraz podatkowym.

§  Od decyzji administracyjnej przysługiwać będzie stronom odwołanie do sądu rejonowego, które zasadniczo wstrzyma wykonanie zaskarżonej decyzji. Sąd będzie miał jednak możliwość unormowania praw i obowiązków stron umowy na czas trwania postępowania, mając na uwadze ochronę interesów pracownika.

NOWY MECHANIZM OCHRONNY

§  Znowelizowane przepisy wprowadzają również istotny mechanizm ochrony pracowników  – możliwość zwrócenia się do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej w przedmiocie tego, czy dany stosunek prawny ma cechy stosunku pracy. Od niekorzystnej dla stron interpretacji będzie przysługiwać odwołanie do sądu okręgowego.

§  Co prawda samo wydanie interpretacji nie wykluczy kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, jednak zapewni pracodawcom ochronę, jeżeli rzeczywiste wykonywanie umowy będzie odpowiadać opisanemu we wniosku o interpretację stanowi faktycznemu.

§  W praktyce uzyskanie korzystnej interpretacji indywidualnej może pozwolić nie tylko na uniknięcie czasochłonnego i kosztownego postępowania kontrolnego, ale także zapobiec nałożeniu na pracodawcę kary grzywny.

ZACIEŚNIENIE WSPÓŁPRACY POMIĘDZY PIP, ZUS I KAS

§  Projekt ustawy zakłada poszerzenie współpracy pomiędzy PIP, ZUS i KAS poprzez zobowiązanie tych podmiotów do wymiany informacji za pośrednictwem specjalnego systemu, celem analizy ryzyka naruszenia prawa i braku realizacji obowiązków z zakresu prawa pracy, prawa ubezpieczeń społecznych oraz prawa podatkowego.

§  W ramach bliższej współpracy wskazanych podmiotów PIP będzie przekazywać dane zgromadzone podczas kontroli do ZUS, natomiast ZUS przekaże PIP informacje o danych ubezpieczonych i płatnikach składek. Co więcej, PIP i ZUS uzyskają dostęp do danych z KAS, w tym informacji objętych tajemnicą skarbową.

WEJŚCIE W ŻYCIE NOWYCH PRZEPISÓW

§  Kluczowe przepisy ustawy nowelizującej wejdą w życie po upływie trzech miesięcy od dnia jej ogłoszenia, zatem w praktyce wraz z początkiem lipca 2026 r.

§  Wskazać można jednocześnie na następujące zasady szczególne:

a)    wszelkie umowy cywilnoprawne zawarte przed wejściem w życie ustawy i obowiązujące w dniu jej wejścia w życie będą podlegać nowym przepisom. Warto jednak dodać, że kontrola PIP obejmować będzie mogła okres roku przed dniem jej wszczęcia;

b)    wszelkie postępowania kontrolne PIP rozpoczęte i niezakończone przed wejściem ustawy nowelizującej będą prowadzone na dotychczasowych zasadach;

c)     podmioty, które w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy zawrą umowy o pracę w miejsce wadliwych umów cywilnoprawnych, unikną odpowiedzialności wykroczeniowej, związanej z karą grzywny w wysokości od 2 do 60 tysięcy złotych.

§  Niezależnie od tego pracodawcy już teraz powinni zweryfikować treść zawartych umów cywilnoprawnych, celem efektywnego przygotowania się na ewentualną kontrolę i ograniczenie ryzyka, w tym ryzyka niekorzystnych skutków finansowych. Służymy pomocą i wsparciem.

Jeżeli chcieliby Państwo uzyskać więcej szczegółowych informacji dotyczących nowych regulacji, zapraszamy do kontaktu – pozostajemy do Państwa dyspozycji i z przyjemnością odpowiemy na wszelkie indywidualne pytania.

Zespół Pogodziński, Witkowski, Zgliński Kancelaria Prawna s.c.